สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 14 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2556


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 


 
เรียนรู้การเขียนเรื่องและการทำหนังสือระดับต้นด้วยภาษาท้องถิ่น
 

เรียนรู้การเขียนเรื่องและการทำหนังสือระดับต้นด้วยภาษาท้องถิ่น

กชกร ชิณะวงศ์

วันที่ 16 – 18 ธันวาคม 2549 ศูนย์ศึกษาและฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมในภาวะวิกฤต สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “การเขียนเรื่องและการทำหนังสือระดับต้นด้วยภาษาท้องถิ่น (ครั้งที่ 2)” งานนี้มีวิทยากรที่คุ้นหน้าคุ้นตากันดี ไม่ว่าจะเป็น ท่านอาจารย์สุวิไล เปรมศรีรัตน์ พี่ก๊ะ มยุรี ถาวรพัฒน์ พี่เจี๊ยบ นารา บุตรพลอย และมิรินด้า บูรรุ่งโรจน์ และตากล้องของงานนี้ หนูแดง สิริรัตน์ สีสมบัติ ……วิทยากรแต่ละท่านดูกระตือรือร้น มีชีวิตชีวา และเป็นกันเอง ทำให้บรรยากาศในการประชุมผ่อนคลาย และสนุกสนาน

การประชุมวันนี้มีเพื่อนพ้องจากสามกลุ่ม คือ กลุ่มมอญ อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี กลุ่มญัฮกุร อำเภอเทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ และกลุ่มภาษามือ จากวิทยาลัยรัตนราชสุดา มหาวิทยาลัยมหิดล

ฉันเองได้มีโอกาสเข้าร่วมสังเกตการณ์การประชุมในวันที่ 16 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันแรกของการประชุมเชิงปฏิบัติการ หลังจากแนะนำตัวกันแล้ว ก็เป็นการทำงานกลุ่ม โดยทีมวิทยากรได้แจกโจทย์ให้ทั้ง 3 กลุ่มได้ร่วมกันคิดหาคำตอบ ในสามประเด็นคือ 1) สื่อการเรียนการสอนภาษาท้องถิ่นที่ใช้ในชุมชนมีอะไรบ้าง 2) มีวิธีการใช้สื่อต่างๆ นั้นอย่างไร (สอนพูด อ่าน เขียน ใช้สื่อใด และมีกลวิธีการสอนอย่างไร) และ 3) จากการใช้สื่อต่างๆ สอนภาษาท้องถิ่นให้กับเด็ก หรือผู้เรียน ท่านคิดว่าได้ผลดี หรือไม่อย่างไร

บรรยากาศในการระดมความคิดเห็น เป็นไปอย่างสนุกสนาน กลุ่มมอญบ้านโป่ง พกพาสื่อการเรียนการสอนที่มีอยู่มามากมาย กลุ่มนี้สมาชิกกลุ่มส่วนใหญ่เป็นผู้เฒ่าผู้แก่ที่อายุมาก แต่ก็ยังมีไฟอยู่ การแลกเปลี่ยนในกลุ่มยังคงกระตือรือร้นไม่ต่างจากหนุ่มๆ สาวๆ ในขณะที่กลุ่มภาษาดั้งเดิม(มอญโบราณ) คือภาษาญัฮกุร ที่เดิมมีแต่ภาษาพูด สืบทอดผ่านการบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่ เมื่อทำวิจัยจึงเริ่มสร้างภาษาเขียนของตนเอง ในขณะที่กลุ่มภาษามือจากวิทยาลัยรัตนราชสุดา เป็นกลุ่มที่มีสมาชิกน้อยที่สุด แต่การเล่าเรื่องราวต่างๆ ผ่านภาษามือ ก็ดึงดูดความสนใจได้ไม่น้อยทีเดียว

ผลจากการระดมความคิด :

กลุ่มมอญบ้านโป่ง : สื่อที่มีอยู่ในชุมชนของกลุ่มนี้มีหลากหลาย ได้แก่

  • สื่อแบบเรียนที่สร้างขึ้นใหม่ รูปภาพ (การ์ตูน) ใช้ตัวอักษรใหญ่ ใช้คำคล้องจอง
  • บัตรคำ
  • แถบประโยค
  • บัตรอักษร
  • แบบฝึก
  • แผ่น VCD
  • รูปภาพ
  • ของจริง เช่น ของใช้ เครื่องแต่งกาย
  • เทปเพลง
  • เกมส์
  • ประเพณี
  • ศิลปะ

ผู้ผลิตสื่อ :

  • ครูเป็นผู้สร้าง ชมรม สมาคมระดับประเทศ
  • ใช้ของเดิม
  • ประยุกต์ใช้
  • ผลิตใหม่

ผลการใช้สื่อ :

  • เด็กๆ สามารถอ่านออกเขียนได้
  • สามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง

สาเหตุที่คนเรียนภาษามอญลดลง :

  • เวลาไม่เหมาะสม (การเรียนการสอนจะมีในช่วงเย็น ซึ่งเด็กๆ ต้องรีบกลับบ้าน ผู้ปกครองไม่อยากให้ไปเรียน และเด็กๆ อ่อนล้าเมื่อเรียนในหลักสูตรโรงเรียนมาแล้ว)
  • การรู้ภาษามอญไม่ได้เอื้อต่อการประกอบอาชีพ
  • เด็กไม่มีจิตสำนึกในการรักษ์ภาษามอญ
  • ภาษามอญไม่ได้จัดอยู่ในหลักสูตรโรงเรียน
  • การประชาสัมพันธ์ไม่ดี ทำให้ผู้ปกครองไม่เข้าใจ
  • แหล่งที่สอนมีแห่งเดียวคือโรงเรียน

กลุ่มญัฮกุร (มอญโบราณ):

เป็นกลุ่มที่แต่เดิมมีแค่ภาษาพูด ไม่มีภาษาเขียน แต่เมื่อมีงานวิจัยเข้ามาจึงมีการพัฒนาตัวเขียนขึ้นมา

สื่อที่มี :

  • สอนปากต่อปาก
  • สื่อนิทาน
  • การละเล่น
  • พิธีกรรม

การใช้สื่อ:

  • สื่อบอกเล่า
  • เริ่มสอนให้กับเด็กๆ
  • ใช้ภาษาไทยมาทดลองทำสระภาษาเขียน

ผลการสอน :

  • คนในชุมชนตื่นตัวในการอนุรักษ์ภาษา
  • บางคนยังเฉยๆ อยู่
  • มีคนไทยเริ่มอยากเรียนภาษาญัฮกุร

กลุ่มภาษามือ วิทยาลัยราชสุดา :

สื่อที่ใช้ :

1) สื่อของจริง

  • บุคคล (ครูสอนคนหูหนวก)
  • เสื้อผ้า อุปกรณ์ต่างๆ
  • ผัก/ผลไม้

2) สื่อจำลอง

  • ของเล่น
  • ตุ๊กตาผ้า
  • ภาพต่างๆ
  • บัตรคำ
  • เพลง

วิธีการใช้สื่อ :

  • ใช้ประกอบการสอนตามแผนการสอน (สอนภาษามือ) ที่กำหนดไว้

เช่น แผนการสอน เรื่อง “ผลไม้”

สื่อ : ใช้ผลไม้จริงๆ เช่น กล้วย ส้ม ฯลฯ

สอนแล้วอาจจะมีกิจกรรม เช่น ให้นักเรียนได้ทาน เพื่อให้นักเรียนได้รู้จักรสชาติ

ให้นักเรียนได้สัมผัส (นิ่ม/แข็ง)

ผลที่ได้รับจากสื่อ :

  • เด็กเข้าใจ
  • คำศัพท์
  • ภาษามือ
  • รู้ผิวสัมผัส
  • รู้รสชาติ

กรณีสื่อจำลอง เด็กๆ ไม่เข้าใจอย่างแท้จริง

การปรับสื่อให้เหมาะสมตามวัยของผู้เรียน :

เด็กเล็ก : จะเน้นให้เห็นของจริง เน้นการสัมผัส

เด็กโต : อาจจะใช้สื่อที่เป็นเทคโนโลยีมากขึ้น เช่น CD / VCD /ใช้ล่ามภาษามือ หรือใช้อักษรวิ่งใต้ภาพ

หลังจากระดมความคิดเห็นในกลุ่มแล้ว ก็มาถึงการเข้าสู่ปฎิบัติงาน “เรื่องเล่าในวัยเด็ก” โดยมีอาสาสมัครหลายคนที่ออกมาเล่าถึงความประทับใจในวัยเด็กของตัวเอง ซึ่งประสบการณ์ของแต่ละคนก็แตกต่างกันไป บางเรื่องก็ตลกขบขัน บางเรื่องก็เศร้า ในขณะที่บางเรื่องก็เป็นอุทาหรณ์สอนใจในการดำเนินชีวิตในปัจจุบันได้เป็นอย่างดี จากนั้นในช่วงบ่ายของวันนี้ เป็นการชวนคุยชวนเขียนในหัวข้อ “เขียนเรื่องให้เป็นเรื่อง” โดยคุณนารา บุตรพลอย เป็นคนชวนคุย เป็นการเขียนเรื่องสำหรับหนังสือเล่มเล็ก แล้วพวกเราที่เข้าร่วมประชุมก็ได้ฝึกปฏิบัติการจริงในการลงมือเขียนเรื่อง ซึ่งเป็นเรื่องที่เป็นความประทับใจในชีวิต หรืออาจจะเป็นนิทานตามจินตนาการ โดยมีโจทย์ว่าจะเขียนอย่างไรให้เด็กๆ ชอบอ่าน และเขียนด้วยภาษาของตัวเอง ซึ่งความยากอยู่ที่การเขียนให้เนื้อเรื่องอยู่ใน 8 หน้า และทุกหน้าต้องมีภาพประกอบ ตอนแรกคิดว่าไม่ยาก แต่พอลองทำจริงๆ แล้ว ไม่ง่ายเลย แต่หลายคนก็ทำได้ดี งานนี้คงมีหนังสือเล่มเล็กดีดีหลายเล่มที่จะใช้เป็นสื่อให้เด็กๆ ได้เรียนรู้

การประชุมเชิงปฏิบัติการในวันแรกสิ้นสุดลงเพียงเท่านี้ แต่ในอีกสองวันของการประชุม ยังมีอีกหลายเรื่องที่น่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นการ “แก้ไขเรื่องให้ตรงใจ” การแก้ไขเรื่องสำหรับทำหนังสือเล่มเล็ก การวาดภาพประกอบหนังสือเล่ม ในช่วงของ “เวลาของความสนุก เวลาของการวาด” และเมื่อได้เนื้อหาของหนังสือที่แก้ไขจนเป็นที่พอใจแล้ว ก็ถึงขั้นตอนของการเรียนรู้เรื่อง “วิธีการใช้หนังสือเล่มเล็ก” ปิดกระบวนการเขียนหนังสือเล่มเล็กด้วยการเข้าเล่มหนังสือเล่มเล็ก เสร็จสิ้นจากกระบวนการทำหนังสือเล่มเล็ก ก็ต่อด้วยการเรียนรู้การปฏิบัติการทำหนังสือเล่มยักษ์ เรียนรู้กันตั้งแต่ วิธีการเขียนหนังสือเล่มยักษ์ การวาดภาพประกอบหนังสือ เมื่อได้เนื้อหาที่ผ่านการขัดเกลาแล้ว ก็เข้าสู่กระบวนการใช้หนังสือเล่มยักษ์อย่างมีประสิทธิภาพ ปิดท้ายด้วยปฏิบัติการเข้าเล่มหนังสือเล่มยักษ์ เรียกได้ว่าการประชุมปฏิบัติการการเขียนเรื่องและการทำหนังสือระดับต้นด้วยภาษาท้องถิ่น ครั้งที่ 2 ได้ทำให้ผู้เข้าร่วมประชุมได้เข้าใจและสามารถผลิตสื่อที่เหมาะสมกับเด็กๆ ได้ และที่สำคัญเป็นการเปิดพื้นที่ให้กลุ่มภาษาทั้งสามกลุ่มได้รู้จักกันมากขึ้น



------------------ ไม่มีรูปภาพกิจกรรม ------------------