สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 15 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2557


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 


 
สกว. ชวนคิด: วัฒนธรรมเกษตรจิตวิญญาณ : สร้างสุขตน ชุมชน และสังคม
 

สกว. ชวนคิด: วัฒนธรรมเกษตรจิตวิญญาณ : สร้างสุขตน ชุมชน และสังคม

ผศ.ดร.บัญชร แก้วส่อง
ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

          

          "เงินทองเป็นของมายา ข้าวปลาสิของจริง" มจ.สิทธิพร กฤดากร บิดาแห่งการเกษตรของไทยได้กล่าวคำอันเป็นอมตะนี้ไว้หลายปีมาแล้ว น่าจะเป็นคำกล่าวที่ต้องหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอย่างจริงจังในยุคปัจจุบันที่ดูเหมือนว่า ของมายาจะกลายเป็นของจริงอย่างจริงๆ จังๆ ในมุมมองของคนในสังคมทั่วไป


          ทุกข์ของชาวนาคือทุกข์ของแผ่นดิน
          ในช่วงกึ่งศตวรรษแห่งการพัฒนาที่ผ่านมา ชีวิตเกษตรกรเปรียบเสมือนหนูที่ถูกผลักเข้าไปอยู่ในกรงแห่งกระแสทุนหรือกระแสเงินตรา กระบวนทัศน์หรือกรอบวิธีคิดของเกษตรกรส่วนใหญ่ในยุคปัจจุบันเป็นกระบวนทัศน์เกษตรเคมี ที่มีเป้าหมายของการเพิ่มรายได้และผลผลิต วิธีการผลิตจึงมุ่งการผลิตเชิงเดี่ยวและใช้ปัจจัยในการผลิตอย่างมากมาย ทั้งปุ๋ยและสารเคมีเพื่อเร่งและเพิ่มปริมาณผลผลิต

 


          ซึ่งสิ่งดังกล่าวเป็นสภาวะที่ต้องซื้อและลงทุนทั้งสิ้น เมื่อผนวกกับการแปรปรวนของสภาวะอากาศภายใต้โลกร้อนและสภาวะของความพยายามสร้างการผูกขาดทางการตลาดของบรรษัทบางแห่งทำให้ราคาค่อนข้างผันผวน โอกาสการล้มละลายทางการผลิตมีสูง ภาวะหนี้สินจึงเกิดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่อมีภาระการใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น ทั้งค่าใช้จ่ายในเรื่องอาหาร ค่าใช้จ่ายทางการศึกษาของบุตรหลาน รวมถึงค่าจ่ายในสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ อีกด้วย


          เกษตรกรที่คิดนอกกรอบจำนวนหนึ่งพยายามดิ้นรนเพื่อที่จะไม่ต้องเข้าไปอยู่ในกรงครอบดังกล่าว จึงรักษาวิถีการผลิตแบบวัฒนธรรมการเกษตรไว้แต่ก็มีจำนวนน้อยมาก และขณะเดียวกัน ก็มีเกษตรกรอีกจำนวนหนึ่งที่หลวมตัวหลุดเข้าไปในกรงครอบก็พยายามดิ้นรนเพื่อให้หลุดพ้นจากกรงดังกล่าว จึงเกิดกระบวนทัศน์ใหม่หลายกระบวนทัศน์ ดังเช่น กระบวนทัศน์เกษตรผสมผสานที่มุ่งเป้าการผลิตเพื่อขายและการบริโภค โดยใช้วิธีการผลิตพืชแบบผสมผสาน แต่ก็ยังมีการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมีอยู่บ้าง ต่อมาก็มีกระบวนทัศน์เกษตรอินทรีย์ที่มุ่งเน้นการใช้อินทรีย์ในกระบวนการผลิต แต่เป้าหมายยังมุ่งเน้นทั้งการบริโภคและการขาย


          ในขณะที่กระบวนทัศน์เกษตรกรรมยั่งยืนมุ่งเน้นการสร้างความยั่งยืนให้กับสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกับการบริโภคเป็นหลัก จึงใช้กระบวนการผลิตแบบอินทรีย์และผลิตแบบผสมผสาน และที่น่าสนใจมี กระบวนทัศน์เกษตรกรรมจิตวิญญาณ ซึ่งเป็นกระบวนทัศน์ที่น่าสนใจ เป็นการผลิตที่อิงกับระบบธรรมชาติ ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ แต่มีเป้าหมายเพื่อความสุข ความศรัทธา การได้ทำบุญ รวมถึงการได้เกื้อกูลผลผลิตให้แก่สังคม


          นอกเหนือจากเป้าหมายแห่งการบริโภคแล้ว กระบวนทัศน์เกษตรจิตวิญญาณ ณ วันนี้น่าจะถือได้ว่าเป็นกระบวนทัศน์ที่ล้ำยุค เป็นกระบวนทัศน์ที่จะช่วยสร้างศานติสุขให้แก่สังคมที่ไม่มุ่งทำลายตัวเองและทำลายผู้อื่น


          เราเป็นใคร เรามาจากไหน เราจะไปไหน มีทางเลือกอื่นของชีวิตบ้างหรือไม่
          การวิจัยเพื่อท้องถิ่นในสถานะที่เป็นเครื่องมือหนึ่งของการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนท้องถิ่นได้มีการวิจัยอยู่หลายเรื่องที่จะนำสู่การเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของเกษตรกรไปสู่วัฒนธรรมการเกษตรเชิงจิตวิญญาณ ดังเช่นการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงทางอาหารและอธิปไตยทางอาหารในระดับชุมชนท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดมหาสารคามและกาฬสินธุ์ การวิจัยที่เกี่ยวพันกับระบบเกษตรกรรมยั่งยืนบนพื้นที่สูงจังหวัดแม่ฮ่องสอน การวิจัยที่เกี่ยวพันกับระบบเกษตรอินทรีย์ที่จังหวัดยโสธร และอีกหลายจังหวัด เป็นต้น ซึ่งโดยหลักการแล้ว การวิจัยเพื่อท้องถิ่นมุ่งเน้นการค้นหาความรู้ใหม่จากการดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยชุมชนท้องถิ่น มีเป้าหมายของการสร้างการเปลี่ยนแปลงในตัวคนที่เป็นนักวิจัย การสร้างความรู้ใหม่จากกระบวนการวิจัย และการสร้างการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นในกลุ่ม/องค์กร/ชุมชนท้องถิ่น ผ่านกระบวนการวิจัยที่ใช้กระบวนการอริยสัจ 4 ประการ คือ การทำความเข้าใจเรื่องทุกข์ของชาวนา การทำความเข้าใจสมุทัยหรือเหตุแห่งทุกข์ของชาวนา การกำหนดนิโรธหรือสภาพความดับทุกข์ที่ต้องการ และการดำเนินการตามมรรคหรือแนวทางที่จะต้องปฏิบัติการเพื่อนำสู่ความดับทุกข์


          การวิจัยเพื่อท้องถิ่นจึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้เกษตรกรได้หยุดคิด ตั้งสติและทำความเข้าใจให้ชัดเจนว่า เราเป็นใคร เรามาจากไหน เราจะไปไหน และที่สำคัญ ต้องตั้งคำถามกับตัวเองอย่างจริงจังว่า มีทางเลือกอื่นของชีวิตบ้างหรือไม่


          การวิจัยผ่านการตั้งคำถามแบบนี้จะช่วยให้เกษตรกรก้าวเดินอย่างมีสติและมั่นคงก่อนที่จะวิ่งตามกระแสการพัฒนาอย่างไม่ลืมหูลืมตา จนมองเห็น เงินทองเป็นของต้องหา ข้าวปลาเป็นของต้องซื้อ ดังเช่นในกลุ่มเกษตรกรส่วนใหญ่ในยุคปัจจุบัน


         -----------------------------------
          การวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นการสนับสนุนการวิจัยแนวใหม่ที่ สกว. ให้โอกาสชุมชนท้องถิ่นหรือคนเล็กคนน้อยในชุมชนที่เผชิญกับสถานการณ์ปัญหาต่างๆ เป็นผู้ค้นหาความรู้เพื่อหาแนวทางการแก้ปัญหาของชุมชนท้องถิ่นของตนเอง


          'กระบวนทัศน์เกษตรกรรมจิตวิญญาณ เป็นกระบวนการผลิตที่อิงกับระบบธรรมชาติ ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ช่วยสร้างศานติสุขให้แก่สังคมที่ไม่มุ่งทำลายตัวเองและทำลายผู้อื่น'

 

ที่มา: กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2555 หน้า 10



------------------ ไม่มีรูปภาพกิจกรรม ------------------