สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 15 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2557


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 
รหัสโครงการที่เกี่ยวข้อง : RDG50E0028
ชุมชนลุ่มน้ำมูลตอนกลางรวมพลังสร้างวังปลา อนุรักษ์ป่าทามแม่น้ำมูล

ชุมชนลุ่มน้ำมูลตอนกลางรวมพลังสร้างวังปลา อนุรักษ์ป่าทามแม่น้ำมูล

การใช้ประโยชน์เชิงวิจัยเชิงสาธารณะ ด้านการจัดการทรัพยากร (RDG50E0028)

 

โครงการวิจัยรูปแบบการเพาะขยายพันธุ์ปลาที่เหมาะสมในลุ่มแม่น้ำมูลตอนกลาง ดำเนินการในสองพื้นที่ศึกษาคือ ตำบลกุดขาคีม อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์ และตำบลหนองแค อำเภอราศีไศล จังหวัดศรีสะเกษ มี นายสมเกียรติ เจือจาน เป็นหัวหน้าโครงการ มีวัตถุประสงค์การวิจัย คือ 1.) เพื่อศึกษาชนิดพันธุ์ปลา วงจรชีวิตปลาในลุ่มน้ำมูลตอนกลางพบว่าชนิดพันธุ์ปลาพื้นเมือง 2.)เพื่อศึกษาระบบนิเวศที่อาศัย/เพาะขยายพันธุ์ของปลาพื้นเมืองในลุ่มน้ำมูลตอนกลาง 3.) เพื่อค้นหาวิธีการจัดระบบนิเวศน์/การจัดการเพื่อการฟื้นฟู/ขยายพันธุ์ปลาที่มีอยู่ให้เพิ่มขึ้น และ 4.) เพื่อค้นหาวิธีการฟื้นฟู/ขยายพันธุ์ปลาที่สูญหายจากพื้นที่กลับคืนมา

ผลการวิจัยพบว่า ในพื้นที่ทามตำบลกุดขาคีม มีชนิดพันธุ์ปลาพื้นเมือง ณ ปัจจุบัน (ปี 2554) จำนวน 97 ชนิด ในจำนวนนี้มีปริมาณที่เหลือน้อยแล้ว 19 ชนิด และสืบค้นไม่ได้แล้ว 2 ชนิด ส่วนตำบลหนองแค มีชนิดพันธุ์ปลาพื้นเมือง ณ ปัจจุบัน (ปี 2554)  อยู่ 93 ชนิด ชนิดพันธุ์ที่เหลือน้อยแล้ว 36 ชนิด และสูญไปจากพื้นที่แล้วกว่า 16 ชนิด

จากการหาแนวทางร่วมกันระหว่างชุมชน ผู้นำของทั้งสองตำบลถึงแนวทางการฟื้นฟูพันธุ์ปลาพื้นเมืองมีข้อสรุปร่วมกันคือ ต้องทำเยาะ (แหล่งหลบภัย เพาะพันธุ์ปลาธรรมชาติ)  ปลูกต้นไม้ และ การอนุรักษ์ป่าริมฝั่ง รวมทั้งสร้างกฎ/ระเบียบการจัดการระดับตำบลร่วมกัน โดยรูปธรรมการจัดการดังกล่าวในช่วงระยะเวลาการวิจัย พื้นที่ทามตำบลกุดขาคีมมีการทำเยาะ 14 แห่งบนพื้นที่ 139 ไร่ พื้นที่ทามตำบลหนองแคทำเยาะ 4 แห่ง บนพื้นที่ 180 ไร่ ทั้งหมดนี้มีระเบียบการจัดการร่วมกัน

ปี พ.ศ.2552 เครือข่ายนักวิจัยเพื่อท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรพื้นที่ทามลุ่มน้ำมูลตอนกลางได้จัดประชุมสรุปบทเรียนการจัดการทรัพยากรพื้นที่ทามลุ่มน้ำมูล เนื้อหาหนึ่งของการสรุปบทเรียนคือ ปลาและป่าทามแม่น้ำมูล โดยได้นำชุดความรู้จากโครงการวิจัยรูปแบบการเพาะขยายพันธุ์ปลาที่เหมาะสมในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำมูลตอนกลางเป็นฐานนำการวิเคราะห์และสรุปผลซึ่งข้อสรุปของเครือข่ายฯ เกี่ยวกับเรื่องนี้คือการสร้างแหล่งอนุรักษ์พันธุ์ปลา ป่าทาม เป็นสิ่งจำเป็นในการเพิ่มปริมาณปลาและป่าทาม และต้องมีการขยายผลการจัดการออกไปสู่เครือข่ายในลุ่มน้ำมูลตอนกลาง เป็นผลให้ในปีเดียวกันเครือข่ายฯ ยกร่างโครงการมันแซงคืนป่า ปลามูลคืนวัง ชุมชนลุ่มน้ำมูลตอนกลาง เสนอต่อสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(พอช.)องค์การมหาชน ซึ่งได้รับอนุมัติงบประมาณดำเนินการ จำนวน 1,300,000 บาท ดำเนินการเป็นระยะเวลา 1 ปี ในพื้นที่ 31 ตำบล 8 อำเภอ 4 จังหวัด 338 หมู่บ้าน ในเขตลุ่มน้ำมูลตอนกลาง[i] ร่วมกันจัดตั้งองค์กรชุมชนจัดการทรัพยากรระดับพื้นที่ กลไกเครือข่าย จัดทำฐานข้อมูล สร้างแหล่งอนุรักษ์พื้นปลาในพื้นที่ ปลูกมันแซงเพื่ออนุรักษ์ป่าทาม พืชทาม และสร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันในเครือข่าย

ผลการดำเนินงานพัฒนาระยะเวลา 1 ปี (2552-2553) เกิดรูปธรรมการจัดการพื้นที่ทามลุ่มน้ำมูลตอนกลางคือ 1.)ได้ชุดความรู้การจัดการทรัพยากรพื้นที่ทามลุ่มน้ำมูลตอนกลาง 2.) เกิดพื้นที่ต้นแบบการเรียนรู้การจัดการทรัพยากรพื้นที่ทาม 4 แห่ง 3.)เกิดวังปลา(เยาะ) 64 แห่ง เนื้อที่ 1,368 ไร่ ใน 31 ตำบล 8 อำเภอ 4 จังหวัด 4.)เกิดป่าทามชุมชนจัดการร่วมกัน 111 แห่ง เนื้อที่ 6,138 ไร่ และปลูกมันแซงในป่าทามเหล่านี้ 130,000 ต้น 5.) เกิดกลไกการจัดการ 27 คณะ มีผู้ดำเนินการ 270 คน

ในปี พ.ศ. 2554 โครงการมันแซงคืนป่า ปลามูลคืนวัง ชุมชนลุ่มน้ำมูลตอนกลางจะดำเนินการต่อยอดต่อไปอีกเป็นระยะที่ 2 โดยได้รับทุนสนับสนุนต่อเนื่องจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(พอช.) องค์การมหาชนอีก เป็นจำนวน 470,000 บาท โดยทั้งสิ้นนี้ถือว่าเป็นคุณูประการจากชุดความรู้/กระบวนการงานวิจัยเพื่อพัฒนาท้องถิ่นต่อชุมชนลุ่มน้ำมูลตอนกลางอย่างแท้จริง.

 


[i] จังหวัดบุรีรัมย์ 3 อำเภอ 5 ตำบล 76 หมู่บ้าน จังหวัดสุรินทร์ 3 อำเภอ 15 ตำบล 197 หมู่บ้าน จังหวัดร้อยเอ็ด 2 อำเภอ 4 ตำบล 42 หมู่บ้าน และจังหวัดศรีสะเกษ 3 อำเภอ 5 ตำบล 68 หมู่บ้าน

 

 

วิเชียร สอนจันทร์

เขียน

ข้อมูลโครงการ : ท่านสามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่นี่
 
วันที่บันทึก : 3/21/2014