สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 15 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2557


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 
รหัสโครงการที่เกี่ยวข้อง : RDG51N0016
“ประเพณีวัฒนธรรมกับสายสัมพันธ์ของคนลุ่มน้ำแม่ทา: อดีต ปัจจุบัน อนาคต”

“ประเพณีวัฒนธรรมกับสายสัมพันธ์ของคนลุ่มน้ำแม่ทา: อดีต ปัจจุบัน อนาคต” 

การใช้ประโยชน์เชิงพื้นที่ ด้านประเพณี (RDG51N0016)

 

ในวันที่ 16  กรกฎาคม  2553 ณ วัดทากู่แก้ว อ.แม่ทา จ.ลำพูน ได้จัดเวทีคืนข้อมูลสู่ชุมชน จากโครงการวิจัยในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่ทา ได้แก่ โครงการวิจัยการวิเคราะห์ปัญหาสถานการณ์ลุ่มน้ำแม่ทาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตอนบน ตอนกลาง และตอนล่าง และโครงการการสังเคราะห์องค์ความรู้การจัดการความรู้ลุ่มน้ำแม่ทาอย่างมีส่วนร่วมของชุมชน  นอกจากนี้ยังได้จัดกิจกรรมงานทำบุญผ้าป่ารักษาลำน้ำแม่ทา ประเพณีแห่ช้างเผือก และฟังธรรมเทศนาปลาซ่อน  ที่นักวิจัยเครือข่ายลุ่มน้ำแม่ทาได้คิดร่วมกันเพื่อหาแนวทางในการพัฒนาเครือข่ายลุ่มน้ำแม่ทา เนื่องจากกิจกรรมการแห่ช่างเผือก และการเทศนาธรรมปลาช่อนถือว่าเป็นประเพณีและความเชื่อของชาวบ้านในลุ่มน้ำแม่ทาที่ได้มีการแห่ช้างเผือก การเทศนาธรรมปลาช่อนในการขอฟ้าขอฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล ซึ่งปีนี้ฝนไม่ตกมาหลายเดือนแล้ว ถือว่าเป็นปีที่แห้งแล้งที่สุดในรอบหลายสิบปีที่ผ่านมา กอปรกับการรื้อฟื้นถึงความเชื่อความศรัทธาของประเพณีวัฒนธรรมการแห่ช้างเผือก และการเทศนาธรรมปลาช่อน  ซึ่งช้างเผือกถือได้ว่าเป็น ช้างมงคล ถ้าหากเกิดในบ้านเมืองไหน บ้านเมืองนั้นจะอุดมสมบูรณ์ อยู่เย็นเป็นสุข  เรื่องราวของช้างมงคลนี้ปรากฏในเวสสันดรชาดก  ใน “ธรรมปลาช่อน” เป็นพระธรรมเทศนาพื้นเมืองเหนือ หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “มัจฉาราชาปลาช่อน” หรือ “ธรรมพระยาปลาช่อน” ตามคติธรรมเชื่อว่าเป็นธรรมที่ใช้เทศนาให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล การฟังธรรมปลาช่อนจะเกิดขึ้นเกิดเหตุการณ์ฝนแล้ง การทำไร่ทำนาไม่ได้ผล ผู้คนในบริเวณลุ่มน้ำได้มีการจัดการแห่ปลาช่อนตามลุ่มน้ำจากปลายน้ำสู่ต้นนำโดยมีการส่งต่อๆ กันไปเป็นทอด ๆ เมื่อถึงบริเวณต้นน้ำแล้วก็จะมีการทำพิธี “เทศนาธรรมปลาช่อน” เพื่อเป็นการให้สติเตือนใจให้ผู้คนได้รักษาป่ารักษาน้ำ

กิจกรรมวันนี้เริ่มจากตัวแทนเครือข่ายลุ่มน้ำแม่ทากล่าวต้อนรับนายอำเภอแม่ทาซึ่งได้มาเป็นประธานเปิดงาน จากนั้นเป็นการแสดงของนักเรียนเยาวชนลุ่มน้ำแม่ทา  เริ่มพิธีกรรมทางศาสนา เทศนาธรรมปลาซ่อน ถวายผ้าป่ารักษาลำน้ำแม่ทา พระสงฆ์เจริญพุทธมนต์ และมีนิทรรศการ “สถานการณ์ลุ่มน้ำแม่ทา อดีต ปัจจุบัน  อนาคต”   หลังเสร็จพิธีทางศาสนาแล้วได้เริ่มขบวนแห่ช้างเผือกเดินทางจากวัดทากู่แก้ว ถึงวัดพระธาตุหริภุญชัย ตลอดการเดินทางได้แวะตลาดหล่ายสาย  ตลาดเหมืองลึก อำเภอแม่ทา แวะเข้าเส้นทางตำบลทาขุมเงิน ไปจนถึงวัดหนองเต่า ตำบลบ้านแป้น อำเภอเมือง และได้นำช้างเผือกมาหยุดพัก เนื่องจากเป็นเวลากลางคืนและดึกมากแล้ว เนื่องจากขบวนแห่ช้างเผือกได้ใช้เวลานานพอสมควร

บรรยากาศในการเดินทาง ตลอดเส้นทางได้มีศรัทธาชาวบ้าน คนแก่ คนเฒ่า เด็กและเยาวชนได้นำข้าวตอกดอกไม้ และน้ำขมิ้นส้มป่อยมาโปรยและรดช้างเผือกเพื่อความเป็นศิริมงคล รวมทั้งได้นำเงินมาร่วมทำบุญใส่บาตรช้างเผือก ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงศรัทธาอย่างล้นหลาม โดยในอดีตการแห่ช้างเผือกได้ทำมาเกือบทุกปี แต่ในระยะหลังไม่ค่อยทำกันจึงถือว่าเป็นประเพณีที่เกือบจะสูญหายไป หากลูกหลานไม่ยึดถือปฏิบัติกัน

พอเข้าสู่วันใหม่ก็ได้เดินทางนำช้างเผือกมาถวายไว้ที่วัดพระธาตุหริภุญชัยเป็นอันสิ้นสุดขบวนแห่ช้างเผือก และจากการทำบุญทอดผ้าป่ารักษาลำน้ำแม่ทาครั้งได้รวบรวมจำนวนเงินร่วมทำบุญจากศรัทธาพี่น้องในลุ่มน้ำแม่ทาจำนวนเบื้องต้นทั้งสิ้น  44,366.25 บาท รวมกับคณะกรรมการวุฒิสมาชิกได้ให้ไว้เป็นกองทุนอีก 5,000 บาท รวมจำนวนหมด 49,366.25 บาท เพื่อเป็นกองทุนรักษาลำน้ำแม่ทา

            การดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ของคนลุ่มน้ำแม่ทาในนาม “เครือข่ายลุ่มน้ำแม่ทา” ที่ก่อเกิดมาจากการดำเนินโครงการวิจัยการสังเคราะห์ลุ่มน้ำแม่ทาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน โดยการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย(สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น โดยมีสถาบันวิจัยหริภุญชัย ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดลำพูน เป็นพี่เลี้ยงในการหนุนเสริมกระบวนการทำงาน ตลอดระยะเวลา 2 ปี ที่ผ่านมา ถึงแม้ยังจะไม่สามารถนำน้ำแม่ทากลับคืนมาสู่ชุมชนได้เหมือนดังเดิม แต่ก็พอที่จะหาคำตอบได้ในระดับหนึ่งกับการค้นหาปัญหา และนำไปสู่แนวทางการจัดการน้ำแม่ทาที่เกิดจากการมีส่วนร่วมของแกนนำและประชาชนในลุ่มน้ำแม่ทาอย่างแท้จริง การรื้อฟื้นวิถีชีวิต และวัฒนธรรมประเพณีบางอย่างเพื่อเป็นศูนย์รวมทางจิตใจและสร้างความร่วมมือให้เกิดขึ้นกับประชาชนในลุ่มน้ำแม่ทา เช่น การนำเอาประเพณีการแห่ช้างเผือก การเทศนาธรรมปลาช่อน การทอดผ้าป่าในการจัดตั้งกองทุนลุ่มน้ำแม่ทา เป็นกิจกรรมที่ทางเครือข่ายได้ร่วมกันกำหนดขึ้นมาเพราะได้ตระหนักถึงความจำเป็นในการเกาะเกี่ยวเชื่อมโยงการดำเนินกิจกรรมร่วมกันของชุมชนคนลุ่มน้ำแม่ทาในการอนุรักษ์รักษาลำน้ำแม่ทาให้กลับคืนมารับใช้คนลุ่มน้ำแม่ทาอย่างยั่งยืน  อีกทั้งยังเป็นการอนุรักษ์ประเพณีดั้งเดิมอันดีงามของชุมชนท้องถิ่น เพื่อเป็นการทำบุญ การกระตุ้นเตือน และปลุกจิตสำนึกให้คนลุ่มน้ำทา ให้หันมาใส่ใจ ร่วมอนุรักษ์รักษาลำน้ำแม่ทาไว้ เพื่อสืบทอดให้ลูกหลานในรุ่นหลังสืบทอด เป็นการจุดประกายให้กับคนลุ่มน้ำแม่ทา หน่วยงานองค์การในลุ่มน้ำแม่ทา ได้นำไปจัดการและขยายผลสืบทอดอย่างต่อเนื่องในอนาคต โดยอาศัยการรื้อฟื้นวัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมอันดีงามเป็นกลไกการเชื่อมโยงอันจะนำไปสู่การจัดการลุ่มน้ำแม่ทาอย่างยั่งยืน ต่อไป

 

 

วันเพ็ญ  พรินทรากูล

ผู้เขียน

 

 

ข้อมูลโครงการ : ท่านสามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่นี่
 
วันที่บันทึก : 3/21/2014