สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 15 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2557


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 
รหัสโครงการที่เกี่ยวข้อง : RDG52E0054
ชาวบ่อพันขัน สร้าง “พิพิธภัณฑ์เมืองจำปาขัน” เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม

ชาวบ่อพันขัน สร้าง “พิพิธภัณฑ์เมืองจำปาขัน” เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม

การใช้ประโยชน์เชิงพื้นที่ ด้านวัฒนธรรม (RDG52E0054)

“นครจัมปาขัน” ปัจจุบันตั้งอยู่บริเวณบ้านตาเณร ตำบลจำปาขัน อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นชุมชนโบราณขนาดใหญ่มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ จากการสำรวจทางโบราณคดีที่เมืองโบราณแห่งนี้พบการกระจายตัวของเศษภาชนะดินเผาและโคกเนินที่อยู่ในเขตเมืองและรอบๆบริเวณเมืองนั้น สะท้อนให้เห็นถึงการอยู่อาศัยของประชากรเป็นจำนวนมากอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายมาจนถึงพุทธศตวรรษที่ 16-17 ทีเดียว ต่อจากนั้นคงโรยร้างไป จนกระทั่งมีการฟื้นฟูให้เป็นชุมชนใหม่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 22-23 ลงมา (ศรีศักร : 2546) ในพื้นที่เขตนี้มีการค้นพบแหล่งโบราณสถาน โบราณวัตถุ เป็นจำนวนมาก ได้แก่ พระธาตุพันขัน บ้านตาเณร เนินขันหมาก บ้านหญ้าหน่อง วังขุมเงินแหล่งโบราณสถานที่พบจารึกอักษรปาลวะพระเจ้าจิตเสน(มเหนทรวรมัน) บ้านหนองคูณ ภาชนะดินเผาของชุมชนโบราณในพื้นที่รายรอบบ่อพัน ที่สำคัญชุมชนโบราณแห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่บ่อพันขัน แหล่งต้มเกลือโบราณระดับภูมิภาค บางเนินในเขตนี้ก็พบภาชนะที่สัมพันธ์กับการฝังศพครั้งที่ 2 ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ประมาณ 2,000 กว่าปีลงมา จนถึงสมัยทวารวดีและลพบุรีโดยเฉพาะสมัยลพบุรีนั้นและเห็นจากเศษภาชนะดินเผาเคลือบสีน้ำตาลและสีเขียวอ่อน ซึ่งเป็นลักษณะเครื่องปั้นดินเผาแบบอย่างขอมอย่างแท้จริง นับว่าเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นการทำเกลืออย่างต่อเนื่องในสมัยโบราณ(ศรีศักร : 2546)

จากการเป็นชุมชนโบราณที่มีความสำคัญระดับภูมิภาคดังกล่าว โครงการวิจัยเรื่องการสร้างเครือข่ายการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาวิถีชีวิตชุมชนท้องถิ่นทุ่งกุลาร้องไห้ ภายใต้การนำของ ดร.อำคา แสงงาม และคณะ ได้ทำการวิจัยร่วมกับชุมชนในเขตพื้นที่บ่อพันขันและเมืองโบราณจำปาขันในปี พ.ศ.2552 โดยสำรวจและจัดทำทะเบียนข้อมูลแหล่งโบราณสถาน โบราณวัตถุ รวบรวมข้อมูล ชุดความรู้ทางสังคมวัฒนธรรมท้องถิ่นบ่อพันขัน จากนั้นนำเสนอข้อมูลในเดือนเมษายน 2553 ที่วัดเกาะแก้วบ่อพันขัน โดยเชิญผู้นำชุมชน ชาวบ้าน คณะครู ในเขตตำบลเด่นราษฎร์ อำเภอหนองฮี ตำบลจำปาขัน อำเภอสุวรรณภูมิและผู้บริหารท้องถิ่นประกอบด้วยประธานสภาองค์การบริหารส่วนตำบลเด่นราษฎร์และปลัดเทศบาลจำปาขันเข้าร่วมรับฟังข้อมูล วิเคราะห์และวางแผนการสร้างการเรียนรู้คุณค่าท้องถิ่น

ผลจากการจัดประชุมครั้งดังกล่าวที่ประชุมมีมติจัดสร้าง “พิพิธภัณฑ์เมืองจำปาขัน” เป็นแหล่งเรียนรู้คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่นสำหรับชุมชนในเขตบ่อพันขันและผู้สนใจทั่วไปภายใต้แนวคิดสำคัญคือพิพิธภัณฑ์ไม่เพียงแต่เป็นแหล่งเก็บโบราณวัตถุและวัตถุมีค่าเท่านั้นหากเป็นแหล่งรวบรวมความรู้ทางสังคมวัฒนธรรมท้องถิ่นบ่อพันขัน รวมทั้งการจัดกระบวนการรู้วิถีชีวิตชุมชนโดยชุมชนแก่เครือข่ายและผู้สนใจอีกด้วย

การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์เมืองจำปาขันนี้เป็นการประสานความร่วมมือกันจากหลายฝ่ายในท้องถิ่น ประกอบด้วยชาวบ้าน ผู้รู้ทางวัฒนธรรม เฒ่าจ้ำ พระสงฆ์จากวัดพระธาตุพันขันบ้านตาเณร ผู้นำหมู่บ้าน ครูโรงเรียนเมืองจำปาขัน และเทศบาลจำปาขัน

ในเดือนมิถุนายน 2553 เทศบาลจำปาขันอนุมัติงบประมาณดำเนินการก่อสร้างพิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นเงิน 900,000บาท และชุมชนบ้านตาเณร สละที่ดินสาธารณะโนนต้อนด้านทิศใต้บ่อพันขันและอยู่ติดลำเสียวช่วงบ้านหนองดุม เป็นพื้นที่ก่อสร้างมีการปรับพื้นที่บางส่วน จัดสร้างพระประธานประดิษฐานด้านหน้าพิพิธภัณฑ์ได้รับโปรดเกล้าฯจากสมเด็จพระญาณสังวรสมเด็จพระสังฆราชสกลมหาสังฆปรินายกประทานนามที่ “พระพุทธสุวรรณภูมิโลกนาถ”(พระพุทธปฏิมาเป็นที่พึ่งของชาวสุวรรณภูมิ) จากนั้นจัดสร้างอาคารจัดแสดงนำเครื่องมือ เครื่องใช้ของชาวบ้านในอดีต เครื่องปั้นดินเผา พระพุทธรูปไม้โบราณ ใบลาน พระเครื่อง และเครื่องดนตรีอีสาน บรรจุจัดแสดง จัดสร้างอาคารเอนกประสงค์ วางระบบประปาและห้องน้ำ สำหรับบริการแก่ผู้สนใจ

การก่อสร้างพิพิธภัณฑ์เมืองจำปาขันจนถึงเดือนพฤษภาคม 2554 ดำเนินการแล้วเสร็จไปแล้วกว่าร้อยละ 80 ส่วนหนึ่งเปิดให้ผู้สนใจเข้าชมได้แล้ว และนอกจากงานก่อสร้างแล้วชุมชนและเทศบาลยังมีแผนการจัดกระบวนการเรียนรู้โดยผ่านมัคคุเทศน้อยลูกหลานของชุมชนเป็นการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์วิถีชีวิตชุมชนและแหล่งโบราณสถานในเขตบ่อพันขันต่อไปอีกด้วย.

วิเชียร สอนจันทร์       ผู้เขียน

ข้อมูลโครงการ : ท่านสามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่นี่
 
วันที่บันทึก : 3/21/2014