สื่องานวิจัยเพื่อท้องถิ่น หนังสือ จดหมายข่าวงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น สื่อ Multimedia Gallery รบบรวมรูปภาพ Gallery รบบรวมรูปภาพ
 
     

 
 
 

ปีที่ 15 ฉบับที่ 6
พ.ย - ธ.ค 2557


เวทีฟอรั่ม การอ่านยโสธร
เวทีเปลี่ยนความคิด สร้างอิสระแห่งการเรียนรู้ : สตูล
บทเรียนความสำเร็จ : กลไกเครือข่ายยุติธรรมชุมชนสู่สังคมเป็นสุข
 
ห้องสมุดงานวิจัย สกว.
ฐานข้อมูลนักวิชาการประเทศไทย
 
ท่องเที่ยววิถีไทย
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนครศรีธรรมราช
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนราธิวาส
การท่องเที่ยวโดยชุมชน
งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นภาคอีสาน
ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจ.สมุทรสงคราม
 
 




 

 
รหัสโครงการที่เกี่ยวข้อง : RDG52N0038
ผีปู่ย่ากับกระบวนการควบคุมพฤติกรรมคนในชุมชน
 ผีปู่ย่ากับกระบวนการควบคุมพฤติกรรมคนในชุมชน
การใช้ประโยชน์เชิงพื้นที่ ด้านวัฒนธรรม  ( RDG52N0038)

ในอดีตผีปู่ย่ามีบทบาทสำคัญในการควบคุมพฤติกรรมของคน เพื่อไม่ให้กระทำในสิ่งที่ผิดไม่ถูกต้องตามวัฒนธรรม ความเชื่อ ระบบผีปู่ย่าเป็นระบบเครือญาติที่จะมาดูแลซึ่งกันและกัน ที่ผ่านมาชุมชนริมปิง โดยเฉพาะเก๊าผี(ต้นตระกูลของครอบครัวที่เสียชีวิตไปแล้ว) พยายามที่จะสืบสานพิธีกรรมผีปู่ย่าให้คงอยู่ มีการสืบทอดรุ่นต่อรุ่น แต่ปัจจุบันกำลังถูกความเจริญทางด้านต่าง ๆ ลดความสำคัญลง  อีกทั้งมีแนวโน้มจะสูญหายไป  

ชุมชนและเทศบาลตำบลริมปิง ได้เห็นความสำคัญพิธีกรรมผีปู่ย่าที่นับวันจะสูญหายไป ความเชื่อ ความศรัทธาของคนปัจจุบันต่อพิธีกรรมผีปู่ยาลดน้อยลง ต่างเห็นร่วมกันว่าปัญหาที่เกิดดังกล่าวต้องนำเอากระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นที่มีหัวใจสำคัญคือ กระบวนการมีส่วนร่วม จึงเกิดเป็นโครงการวิจัยกระบวนการเรียนรู้พิธีกรรมผีปู่ย่าอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลริมปิง อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน มีคุณธวัชชัย  กันทะวันนา เป็นหัวหน้าโครงการ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการค้นหาความจริง ค้นหาความรู้ คุณค่าความหมายของผีปู่ย่า การเรียนรู้เครือข่ายผี และผีหลายตระกูล(ผีหลายตระกูล คือ คนที่มาจากหลายผีในชุมชน)ในพื้นที่ชุมชนตำบลริมปิง  โดยการใช้งานวิจัยเป็นเครื่องมือที่สร้างการเรียนรู้ ให้กับคนในชุมชนตำบลริมปิง การสร้างคุณค่าให้กับผีปู่ย่า เกิดพลังในการปกป้องควบคุมพฤติกรรมของคน  ความเป็นเครือญาติของผู้คนในชุมชน นำไปสู่การแก้ไข/จัดการปัญหาในชุมชน เกิดความรักสามัคคี  และเป็นการสืบสานประเพณีที่ดีงามให้กับชุมชนตำบลริมปิง    โครงการวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้พิธีกรรมผีปู่ย่าอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลริมปิง และเพื่อศึกษากระบวนการเรียนรู้ของพิธีกรรมผีปู่ย่า ในการนำเอาความเชื่อ  ความหมายและคุณค่าของพิธีกรรมผีปู่ย่ามารับใช้/จัดการปัญหาในชุมชนตำบลริมปิง  เน้นในกระบวนการทำงานของเยาวชนในการเก็บข้อมูลด้วยตัวเองส่งผลให้เกิดการเรียนรู้อย่างลึกซึ้ง และเห็นคุณค่าของผีปู่ย่าว่าเป็นรวมญาติพี่น้องเครือญาติเดียวกันผีเดียวกัน เกิดความรักสามัคคี อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข เป็นคุณค่า ความเชื่อ ที่งดงามในชุมชน

 

 

ผีปู่ย่าถือว่าเป็นประเพณีดั้งเดิมในภาคเหนือที่มีมานานแล้ว ในตำบลริมปิงได้สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ โดยการสืบทอดผ่านผู้หญิง จากแม่สู่ลูก ลูกสู่หลาน โดยไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ เป็นสิ่งที่คอยปกปักษ์รักษาบ้านเมืองให้อยู่ดีมีสุข  การสืบทอด   จะต้องเป็นเพศหญิง ผีจะเป็นผู้เลือกเอง ในการสืบทอดขึ้นอยู่กับความพึงพอใจของผี และผีจะต้องเอาให้ได้เพราะไว้เลือกแล้ว หากไม่ยอมผีก็จะทำให้เจ็บป่วยไม่สบายจนต้องยอมเป็นผู้สืบทอดในที่สุด และการเจ็บป่วยก็จะหายไปอย่างอัศจรรย์ยิ่ง  กรณีเพศชายจะถูกเลือกก็ต่อเมื่อตระกูลนั้นไม่มีทายาทผู้หญิงในการสืบทอด  การเป็นม้าขี่  การเข้าทรงผู้ที่เป็นผู้ถูกทรงจะบอกเล่าว่าจะไม่รู้สึกตัว ส่วนการสืบทอดจะเป็นการสร้างความศรัทธาให้มั่นคงและมีการสืบสานต่อไป  

  คุณค่าและความหมาย  เป็นศูนย์รวมของญาติพี่น้อง และคนในชุมชนสร้างความรักความสามัคคีในหมู่เครือญาติพี่น้อง ทำให้มีความสุข ความเจริญ เป็นสิริมงคล ทำให้ผู้คนปฏิบัติตนในทางที่ดี และลูกหลานโดยเฉพาะผู้หญิงเกิดการรักนวลสงวนตัว เพราะถ้าไม่รักนวลสงวนตัว หรือทำอะไรที่ผิดไป หรือเรียกว่า “ผิดผี”  ก็จะทำให้ ญาติพี่น้อง ปู่ย่า ตายาย พ่อ แม่เกิดเจ็บป่วยอย่างไม่มีสาเหตุ

 สัญลักษณ์   หอ เป็นสถานที่อยู่อาศัยของผีปู่ย่า ขนาดเล็กหรือใหญ่ขึ้นอยู่ตามกำลังศรัทธาของลูกหลานที่ได้สร้างขึ้นมาในหอ จะมีขันครู  ขวดใส่ข้าวเปลือก ข้าวสาร เหล้าขาว ดอกไม้ ธูป เงินและทอง ดาบ ต้นไม้โพธิ์เงิน โพธิ์ทอง เป็นต้น  พิธีกรรม 

พิธีกรรม จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี มีพิธียกครูในช่วงเทศกาลเข้าพรรษา และออกพรรษา ในช่วงเดือนมิถุนายน  จะมีการฟ้อนผี และมีการฟังธรรม เรียกช่วงนี้ว่า การรวมผีเดียวกัน  สัญลักษณ์ ธงแดง จะเป็นธงสื่อให้รู้ว่าจะมีพิธีกรรมฟ้อนผีขึ้นที่นี่  โดยจะมีการฟ้อน 4 – 5 คน ในพิธีจะมีการเลี้ยงหัวหมู  ไก่ ลาบ เหล้า ผลไม้ และต้องมีขนมจีนในพิธี  กรณีเฉพาะกิจ เช่น พิธีของงานแต่งงาน โดยฝ่ายหญิงจะเป็นผู้จัดการในเรื่องของพิธีกรรมผีปู่ย่าเพื่อบอกกล่าวให้รับรู้ กรณีผิดผี จะรับรู้จากการไม่สบายของ ตา ยาย พ่อ แม่ของฝ่ายหญิง

          ข้อค้นพบในการเปลี่ยนแปลง   การเปลี่ยนแปลงทางสังคมยุคปัจจุบันส่งผลกระทบต่อเด็กและเยาวชน เช่น  ไม่เห็นความสำคัญในเรื่องของการสืบทอด  ความเชื่อ ความศรัทธา ที่ลดน้อยลงไป  มองเป็นของเรื่องวิทยาศาสตร์ที่สามารถพิสูจน์หาข้อเท็จจริงได้ เช่น ไม่สบายก็ไปหาหมอให้รักษาให้หายได้  กรณีม้าขี่จะดื่มเหล้าเวลาฟ้อน การแต่งกายฟุ่มเฟือยเพื่อโชว์  เครื่องแห่ ในสมัยก่อนจะเป็นกลองโมง กลองยาว ปัจจุบัน เป็นกลองชุด กีตาร์ซึ่งผลมาจากอายุของเจ้า(ผู้ถูกทรง)  

การใช้ประโยชน์   การนำคุณค่า ความเชื่อมารับใช้ชุมชน และการขยายองค์ความรู้สู่โรงเรียน และชุมชนโดยการขยายองค์ความรู้  โดยการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่น 3 โรงเรียนในตำบลริมปิง เช่น วิชาสังคมฯลฯ การสร้างแนวทางความร่วมมือของพ่อ แม่ ชุมชนแต่ละหมู่บ้านให้เด็กหันมาสนในเรื่องประเพณี วัฒนธรรม  โดยเฉพาะเรื่องผีปู่ย่า  เพื่อให้ลูกหลานหันมาใส่ใจ เช่น การรวมตัวกัน การกระตุ้นให้เพื่อนฝูงในชุมชนให้ความสำคัญ เห็นคุณค่า ศรัทธา ความเชื่อ นำไปสู่การช่วยลดปัญหาสิ่งเสพติด การปฏิบัติตนในทางที่ดี เช่น รักนวลสงวนตัว  

จากงานวิจัยกระบวนการเรียนรู้พิธีกรรมผีปู่ย่าอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนช่วยกันปลูกฝังผีปู่ย่าให้กับเด็กและเยาวชนให้เห็นคุณค่า ความหมาย โดยเริ่มจากครอบครัวก่อน เพราะตอนนี้มีวัฒนธรรมต่างชาติเข้ามาปะปน จะส่งผลให้วัฒนธรรมท้องถิ่นสูญหายไป ซึ่งได้มีการจัดกิจกรรมชุมชนในเรื่องประเพณี วัฒนธรรม โดยสร้างโอกาสให้เด็กและเยาวชนได้ทำกิจกรรมร่วมกัน และเรียนรู้ร่วมกันรุ่นสู่รุ่นต่อไป เช่น กิจกรรมพาลูกจูงหลานเข้าวัดในวันอาทิตย์ และเสริมเรื่องผีปู่ย่า  และช่วงสงกรานต์ทางเทศบาลตำบลริมปิงจะเป็นหลักในการเชิญชวนเยาวชนในตำบลริมปิงไปไหว้ผีปู่ย่า โดยมีเป้าหมายเพื่อ ให้เยาวชนได้เรียนรู้ว่า ผีปู่ย่า มีที่ไหนบ้าง  และเพื่อเป็นการสืบทอดโดยการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ  เช่น เครื่องไหว้ผีปู่ย่ามีอะไรบ้าง เช่น ห่อนึ่ง ขนมจ๊อก และมีความหมายอย่างไร อันเป็นการส่งต่อคุณค่าและความหมายในพิธีกรรมสู่ลูกหลานอีกด้วย

 

จินดารัตน์  สัตย์จริง

ผู้เขียน

ข้อมูลโครงการ : ท่านสามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่นี่
 
วันที่บันทึก : 3/21/2014